Slup: takielunek topowy i ułamkowy

Slup to domyślny takielunek współczesnych jachtów żaglowych, ponieważ doskonale rozwiązuje codzienne problemy armatorów: jeden maszt, jeden grot, jeden żagiel przedni, dobra zdolność do żeglugi pod wiatr, szeroka dostępność u żaglomistrzów oraz prostota wystarczająca do obsługi w małej załodze. Większość osób kupujących swój pierwszy jacht balastowy powinna zacząć właśnie od tego typu ożaglowania, chyba że mają konkretny powód, by wybrać inne.

Słowo „slup” kryje w sobie jednak istotny podział. Slup topowy i slup ułamkowy mogą wyglądać podobnie przy kei, ale zupełnie inaczej rozkładają siły i stawiają inne wymagania przed załogą.

Slupty topowe

Na slupie topowym forsztag biegnie do samego topu masztu. Tworzy to duży trójkąt przedni, dlatego starsze jachty turystyczne często noszą duże, zachodzące na maszt genue. Taki takielunek jest konstrukcyjnie prosty: forsztag i achtersztag równoważą się wzajemnie na topie masztu, a sam maszt pracuje głównie na ściskanie.

Praktyczną zaletą jest moc i powszechność tego rozwiązania. Ciężki jacht turystyczny z lat 70. lub 80. z takielunkiem topowym może nieść na tyle duży żagiel przedni, by sprawnie żeglować przy słabszym wietrze, a żaglomistrzowie, riggerzy i właściciele doskonale znają tę konfigurację. Łatwiej też znaleźć używane żagle. Trymowanie masztu jest zazwyczaj mniej skomplikowane niż w przypadku elastycznych masztów w regatowych takielunkach ułamkowych.

Minusy ujawniają się przy każdym zwrocie przez sztag z dużą genuą. Wielkie, zachodzące żagle przednie szorują o wanty, relingi, sprayhoody i okucia na pokładzie. Siły na szotach szybko rosną. Gdy wiatr tężeje, a genua zostanie częściowo zarefowana na rolerze, jej profil staje się zbyt głęboki (workowaty), a środek ożaglowania może przesunąć się do przodu, co pogarsza zrównoważenie jachtu.

Slupy ułamkowe

Na slupie ułamkowym (frakcyjnym) forsztag jest zamocowany poniżej topu masztu. Żagiel przedni jest zazwyczaj mniejszy, a większa część mocy jachtu pochodzi z grota. Współczesne jachty turystyczno-regatowe (performance cruisers) oraz wiele nowszych jachtów turystycznych korzysta z tego układu, ponieważ ułatwia on wykonywanie zwrotów przez sztag i daje załodze lepsze narzędzia do zmniejszania siły aerodynamicznej żagli (depoweringu).

Wielką zaletą jest możliwość regulacji. Napięcie achtersztagu pozwala wygiąć maszt, spłaszczyć grot i naprężyć forsztag. Przy porywistym wietrze dobrze ustawiony takielunek ułamkowy można odciążyć za pomocą wózka szotów grota, szotu grota, obciągacza bomu i achtersztagu, zanim załoga będzie musiała się refować. Mniejsze foki są łatwiejsze w obsłudze przy zwrotach przez sztag i bardziej przyjazne przy pływaniu w małej załodze.

Kompromisem jest to, że taki takielunek wymaga wiedzy. Jacht może mieć więcej elementów regulacyjnych, większą wrażliwość na trymowanie, salingi odchylone do tyłu, baksztagi w starszych lub bardziej ekstremalnych projektach, bądź większy grot, który musi być odpowiednio zarefowany. Slup ułamkowy jest często łatwiejszy do poprawnego prowadzenia, ale trudniejszy do żeglowania w sposób perfekcyjny.

Takielunek topowy a ułamkowy

Co należy sprawdzić

W obu typach takielunku kluczowe znaczenie ma wiek olinowania stałego. Zapytaj, kiedy wanty, forsztag, achtersztag, końcówki okuć, podwięzi wantowe, ściągacze i pasierb (stopa masztu) były ostatnio kontrolowane lub wymieniane. Okazyjnie kupiony jacht z oryginalnymi linami stalowymi może szybko okazać się kosztowny.

W przypadku takielunku topowego przyjrzyj się uważnie rolerowi, szynom genui, kabestanom, podwięziom wantowym oraz wzmocnieniom pokładu wokół mocno obciążonych okuć żagli przednich. W przypadku takielunku ułamkowego zapytaj, jak kontrolowane jest wygięcie masztu, czy geometria salingów jest konwencjonalna oraz czy konstrukcja jachtu opiera się na salingach odchylonych do tyłu lub baksztagach w celu podparcia masztu.

Kiedy slup ma sens

Wybierz slupa, jeśli zależy Ci na najszerszym dostępie do serwisu i części, łatwej późniejszej sprzedaży oraz najmniej skomplikowanej nauce. Dla większości żeglarzy przybrzeżnych, uczestników regat klubowych, osób pływających rekreacyjnie i początkujących właścicieli, odpowiedni slup w dobrym stanie technicznym będzie lepszym wyborem niż bardziej romantyczny typ ożaglowania, który przysparza pracy, zanim przyniesie rzeczywiste korzyści.