Założenia projektowe i przeznaczenie
Główną misją Catalac 12M było służyć jako bezpieczny, wygodny i samowystarczalny dom dla rodzin żeglujących na długich dystansach. W czasach, gdy większość katamaranów była wąska, spartańska i podatna na pracowanie kadłuba, Catalac 12M wyróżniał się niezwykle sztywną konstrukcją i przestronnym wnętrzem. Został zaprojektowany specjalnie z myślą o trudnych warunkach Morza Północnego, co przełożyło się na mocno rozchylone dzioby, wyraźne ostre obła oraz sztywny pokład dziobowy zamiast trampoliny. Ten pełny pokład eliminował ryzyko, że fala rozerwie siatkę, i zapewniał ogromną sztywność strukturalną całego jachtu. (1, 3)
Pod pokładem turystyczny charakter jednostki jest widoczny od pierwszego wejrzenia. Wykończenie wnętrza zachwyca tradycyjną, bogatą zabudową z drewna tekowego, zaprojektowaną pod okiem Johna Lacka, która stanowi jaskrawy kontrast z surowymi, w pełni formowanymi z laminatu wnętrzami współczesnych katamaranów seryjnych. Salon na pomoście skupia się wokół ośmiokątnego stołu z głębokimi, 15-centymetrowymi poduszkami, przy którym wygodnie może usiąść pięć dorosłych osób. Wysokość w kabinie jest wyjątkowo hojna – wynosi 1,95 m (6 stóp i 5 cali) w kadłubach oraz 1,85 m (6 stóp i 1 cal) w salonie głównym. Zapewniało to poziom komfortu mieszkalnego, który rywalizował z o wiele większymi jednokadłubowcami tamtej ery, oferując jednocześnie dwukrotnie większą użytkową powierzchnię pokładu. (1, 2)
Warianty i konfiguracje
Catalac 12M został zbudowany w bardzo ograniczonej liczbie – przed zakończeniem produkcji ukończono zaledwie 27 jednostek. Ze względu na tak małą skalę produkcji, stocznia oferowała kilka pół-indywidualnych aranżacji wnętrza. Standardowy układ to konfiguracja z siedmioma miejscami do spania. Zazwyczaj obejmuje ona podwójną kabinę armatorską w części dziobowej prawej burty oraz drugą podwójną kabinę na dziobie lewej burty. W środkowej części obu kadłubów znajdują się dodatkowe miejsca noclegowe, często podzielone na pojedyncze lub podwójne koje, sąsiadujące z dwiema toaletami. (1, 2)
Kambuz jest zlokalizowany w dolnej części lewego kadłuba. Taki układ (galley-down) jest bardzo ceniony przez żeglarzy oceanicznych, ponieważ zapewnia kucharzowi bezpieczne, stabilne miejsce pracy z wysokimi blatami po obu stronach, co minimalizuje ryzyko upadku przy trudnej fali. Kambuz był standardowo wyposażony w kuchenkę czteropalnikową, piekarnik, podwójny zlew i instalację ciepłej wody pod ciśnieniem.
Pod pokrywą silnika Catalac 12M był wyposażony w dwa stacjonarne silniki Diesla z tradycyjnym napędem wałowym. W standardowej konfiguracji były to dwa silniki Yanmar 3HM35 o mocy 35 KM każdy. Taki układ dwusilnikowy stanowił ogromny krok naprzód w kwestii bezpieczeństwa i manewrowości w porównaniu z pojedynczymi, sterowanymi silnikami zaburtowymi lub jednostkami o mniejszej mocy, typowymi dla mniejszych katamaranów z tamtego okresu. (1)
Właściwości nautyczne i prowadzenie
Właściwości nautyczne jachtu Catalac 12M są ściśle powiązane z jego dużą wypornością wynoszącą 8390 kg (18 500 funtów) oraz konserwatywnym ożaglowaniem typu slup topowy o niskim wydłużeniu. Ze stosunkiem powierzchni żagli do wyporności (SA/D) na poziomie 16,01, jacht ma zbyt małą powierzchnię żagli jak na współczesne standardy wielokadłubowców. Jednak ten niski profil ożaglowania utrzymuje środek ożaglowania nisko, co drastycznie zmniejsza siły przechylające i zapobiega przerażającej wizji wywrócenia jachtu. W rzeczywistości, wyraźny profil podgięcia dna (rocker) i ostre obła zostały zaprojektowane tak, aby przy zbyt dużej powierzchni żagli podczas sztormu jacht zsuwał się bocznie na zawietrzną. Działa to jak zawór bezpieczeństwa, zapobiegając zahaczeniu kilem o wodę. Taka konstrukcja przyczyniła się do nieskazitelnej historii bezpieczeństwa tego modelu, czego najsłynniejszym dowodem był potężny sztorm Queen's Birthday Storm na Pacyfiku w 1994 roku. Catalac 41 przetrwał wówczas w samym centrum żywiołu wiatr o sile 100 węzłów i 30-metrowe fale bez utraty masztu i bez obrażeń u załogi, podczas gdy znajdujące się w pobliżu jednokadłubowce kładły się masztami do wody i tonęły. (1, 3)
Przy stosunku wyporności do długości (D/L) wynoszącym 192,63, jacht wykazuje stabilne, typowe dla ciężkich jednostek zachowanie na fali. Jacht wspina się na fale, zamiast je przecinać, a wysoki prześwit pomostu ogranicza uderzanie fal o dno do minimum w porównaniu z płaskodennymi, nowoczesnymi katamaranami. Wskaźnik wywrotności na poziomie 2,65 oraz wskaźnik komfortu wynoszący 17,21 potwierdzają to, czego sternicy doświadczają na wodzie: niezwykle stabilną, niemęczącą żeglugę.
Słabą stroną tej ciężkiej konstrukcji o niskim profilu ożaglowania są osiągi przy żegludze pod wiatr. Ze względu na brak mieczy szybrowych i zastosowanie stałych, płytkich kilów, Catalac 12M ma trudności z ostrzeniem mocniej niż do 50 stopni do wiatru, a przy słabym wietrze dryf boczny staje się poważnym problemem. Kąty halsowania mogą być frustrująco szerokie. Podczas halsowania pod wiatr doświadczeni właściciele regularnie motorują, uruchamiając zawietrzny silnik na niskich obrotach, aby płynąć ostrzej i zminimalizować znos. Jednak przy wietrze z boku lub z rufy (baksztag lub fordewind) jacht stabilizuje się i bez trudu utrzymuje prędkość siedmiu do ośmiu węzłów przy umiarkowanym wietrze.
Sytuacja rynkowa i koszty
Ponieważ zbudowano zaledwie 27 kadłubów, Catalac 12M jest rzadkością na rynku wtórnym. Kiedy już się pojawia, przyciąga silną, niemal kultową społeczność żeglarzy oceanicznych, którzy doceniają jego pancerną jakość wykonania i stosunkowo przystępną cenę. W przeciwieństwie do nowoczesnych katamaranów seryjnych, które osiągają zawrotne ceny, Catalac 12M stanowi bardzo atrakcyjny cenowo punkt wejścia w świat oceanicznej żeglugi wielokadłubowej. (2, 4)
Niemniej jednak potencjalni nabywcy muszą przekalkulować koszty zakupu 40-letniego jachtu. Choć kadłuby z litego laminatu są niemal niezniszczalne i praktycznie wolne od ryzyka uszkodzeń strukturalnych, stare instalacje wymagają znacznych nakładów finansowych. Remotoryzacja dwóch silników z napędem wałowym, wymiana przestarzałej instalacji elektrycznej oraz wymiana zużytego olinowania stałego mogą z łatwością dorównać cenie zakupu jachtu lub ją przewyższyć. Mimo to, ponieważ bazowa konstrukcja z laminatu jest niezwykle solidna, jachty te doskonale trzymają swoją wartość po remoncie (reficie), co czyni je świetnymi kandydatami do głębokiej modernizacji. (4)
Znane problemy i usuwanie usterek
Najbardziej znanym i uciążliwym problemem w każdym jachcie Catalac są przeciekające okna salonu. Duże szyby z hartowanego szkła są osadzone w ciężkich aluminiowych ramach. Przez dziesięciolecia ekspozycji na promieniowanie UV gumowe uszczelki kurczą się, parcieją i pękają. Ponadto poziome dolne rynienki ram okiennych mają wspólny kanał odpływowy. Jeśli małe otwory odpływowe na zewnętrznych krawędziach tych rynienek zostaną zapchane solą, kurzem lub brudem, woda gromadzi się wewnątrz ramy i przelewa się bezpośrednio do kabin. Rozwiązanie tego problemu wymaga regularnego udrażniania otworów odpływowych, a docelowo – pracochłonnego demontażu, oczyszczenia i ponownego osadzenia aluminiowych ram przy użyciu nowoczesnych poliuretanowych uszczelniaczy morskich. (5, 6)
Układ sterowania również wymaga wnikliwej inspekcji. Podwójne stery są połączone odsłoniętym łącznikiem sterów znajdującym się między kadłubami. Zaniedbany stalowy łącznik może ulec silnej korozji pod wpływem słonej mgły wodnej. Ponadto sterociągi, bloki i sektor sterowy znajdujące się w lewej bakiście rufowej są podatne na przecieranie i zacinanie się, jeśli nie są regularnie smarowane.
Podczas gdy same kadłuby wykonano z solidnego, ręcznie układanego laminatu poliestrowo-szklanego, pokład i dach nadbudówki to konstrukcji przekładkowe z rdzeniem balsowym. Przez dziesięciolecia przecieki wody wokół nieszczelnych stójek relingu, podstaw knag czy handrelingów mogły doprowadzić do gnicia rdzenia balsowego, co skutkuje miękkimi, uginającymi się miejscami na pokładzie. Każdy rzeczoznawca powinien zwrócić szczególną uwagę na poziom wilgotności poziomych powierzchni pokładu, a kupujący muszą być przygotowani na punktową wymianę rdzenia. (2, 7)
Modernizacja i ulepszenia
Współcześni właściciele wykorzystują ogromną powierzchnię strukturalną jachtów Catalac do wprowadzania znaczących ulepszeń. Duży, sztywny pokład dziobowy oraz rozległy dach salonu stanowią idealną platformę dla wydajnych paneli słonecznych. Wiele zmodernizowanych jednostek posiada obecnie panele o mocy do 1000 W, połączone z dużymi bankami akumulatorów litowo-żelazowo-fosforanowych (LiFePO4). Pozwala to właścicielom na zasilanie indukcyjnych płyt grzewczych, odsalarek, a nawet klimatyzacji w pełni autonomicznie, bez potrzeby instalowania ciężkiego i głośnego generatora prądotwórczego. (8)
Biorąc pod uwagę, że oryginalne silniki Yanmar 3HM35 są już wysłużone, a części do nich stają się coraz trudniej dostępne, remotoryzacja jest powszechnym ulepszeniem. Montaż nowoczesnych silników Yanmar 3YM30 to stosunkowo prosta wymiana, która zapewnia cichszą i bardziej ekonomiczną pracę, oferując jednocześnie mocniejsze alternatory do ładowania nowoczesnych akumulatorów bytowych. Niektórzy właściciele zdecydowali się nawet na napęd w pełni elektryczny lub hybrydowy. Ponieważ ciężki kadłub wypornościowy nie wymaga rozwijania dużych prędkości do realizacji swoich zadań turystycznych, wysokonapięciowy silnik elektryczny połączony z dużym bankiem akumulatorów doskonale sprawdza się podczas manewrów portowych i krótkich przelotów na silniku. (1, 8)
Podsumowanie
Catalac 12M to legendarny, niezwykle solidnie zbudowany brytyjski katamaran turystyczny, który ponad wszystko stawia bezpieczeństwo i komfort załogi. Nie jest to maszyna regatowa i nie wygra żadnych pojedynków na prędkość pod wiatr, ale oferuje pancerną konstrukcję, ciepłe i niezwykle przestronne wnętrze oraz legendarną dzielność morską, której współczesne, lekkie katamarany seryjne często nie są w stanie dorównać. Dla cierpliwego żeglarza szukającego dzielnego, niedrogiego i bezpiecznego domu na oceanie, ten rzadki klasyk pozostaje jedną z najlepszych propozycji na rynku. (2, 4)
Zalety
- Wyjątkowo solidna konstrukcja z kadłubami z litego laminatu poniżej linii wodnej
- Niewiarygodna przestrzeń wnętrza z doskonałą wysokością w kabinie i wysokiej jakość wykończeniem w teku
- Niezrównane bezpieczeństwo załogi, stabilne zachowanie na fali i legendarna dzielność w ciężkich warunkach pogodowych
- Dwa silniki Diesla zapewniają doskonałą rezerwę napędu i znakomite manewrowanie w ciasnych miejscach
- Sztywny pokład dziobowy eliminuje konieczność konserwacji trampoliny i zwiększa sztywność konstrukcji (2, 4)
Wady
- Słaba zdolność do żeglugi pod wiatr i znaczny dryf boczny z powodu stałych, płytkich kilów
- Duża wyporność i niski profil ożaglowania skutkują słabymi osiągami przy słabym wietrze
- Chroniczne przecieki ze starzejących się okien w aluminiowych ramach i zapchanych otworów odpływowych
- Ryzyko miękkich miejsc w pokładach z rdzeniem balsowym w przypadku zaniedbania uszczelnienia okuć pokładowych
- Skrajnie ograniczona dostępność na rynku wtórnym – wyprodukowano zaledwie 27 kadłubów (2, 5, 7)
